بر دورادور بالاحصار يا ارگ كهندزى وجود داشت ، كه بيرون از ان شارستان ( مدينه ) بود ، و اين شارستان هم حصنى متين با دروازه‌هاى متعددى داشتى ، « 1 » كه بيرون اين حصن را ربض به فتحتين ( جمع ارباض ) و در ماوراء النهر بيرون خواندندى كه عبارت از آباديهاى اطراف و روستاهاى خارج شهر باشد « 2 » و شهر قديم زرنگ ( زرنج ) سيستان داراى اين آباديها بود ، و نيز شهر كابل داراى حصن منيعى بود ، كه وصول بدان دشوار بود ، و بنابر ان آن را جرزندين ( - گرزندين در پنبتو بمعنى منيع ) گفتندى . « 3 » شهر هرات هم برين اسلوب كهندز و شهرستان سخت استوار ، و ربض داشت « 4 » و بخارا نيز داراى كهندز ( حصار ارگ ) و شهرستان با حصار خشت پخته و ربض بوده است . كه حصار آن را بنام « ديوار كنپرك » در عصر المهدى عباسى امير خراسان ابو العباس طوسى براى نگهدارى آن از حملات تركان اطراف بنا نهاد ، و در هر فرسنگى دروازه ، و در هر نيمه ميلى يك برج استوار كرد ، و كار تعمير آن تا 215 ه 733 م باتمام رسيد . « 5 » اقدامات ديگر شهرسازى در اوائل دورهء اسلامى چنين بود : 1 / بناى ديوار عظيم سمرقند بامر هارون الرشيد بين 170 / 193 ه ( چنانچه گذشت ) 2 / بناى قلعهء هندوان بلخ از طرف بو مسلم مروزى ( بقول مفتى بلخى ) 3 / بناهاى بو مسلم در ماجان مرو و دار الامارهء آنجا ( كه شرح آن گذشت ) 4 / بناهاى بو مسلم در نشاپور و بناى مسجد و مقصوره آن ( تاريخ نشاپور كه

--> ( 1 ) - تاريخ سيستان 11 ( 2 ) - معجم البلدان 3 / 25 ( 3 ) - البلدان يعقوبى 52 - در نسخ مطبوع نام جرزندين بدون نقاط طبع شده و حدس من اينست كه صحيح آن گرزندين باشد و معرب گرديده است مشتق از گرزيدل پنبتو بمعنى منع شدن ، پس گرزند و گرزندين منيع خواهد بود ، ولى اين حدس ابتدايى است و براى اثبات قرينه ميخواهد . ( 4 ) - حدود العالم 57 ( 5 ) - تاريخ بخارا 27 تا 41